Την χαρά και την τιμή να μιλήσει με έναν συλλέκτη της σύγχρονης Ελευσίνας είχε η «Επικαιρότητα» πριν από μερικές εβδομάδες και συγκεκριμένα στις 22 Σεπτεμβρίου. Ο λόγος για τον Γιώργο Παυλόπουλο, ο οποίος είναι ένας από τους θησαυροφύλακες, μαζί με τον Κώστα Λυκίδη, της νεότερης ιστορίας της πόλης της Ελευσίνας.
Βρεθήκαμε με τον κ. Παυλόπουλο, ο οποίος μας μίλησε και φυσικά μας έδειξε το τεράστιο ιστορικό του αρχείο, το οποίο περιλαμβάνει γκραβούρες της Ελευσίνας, βιβλία που αναφέρονται στην πόλη, φωτογραφίες της Ελευσίνας και κάθε λογής έγγραφο και απόκομμα που δείχνει το πάθος του και την αγάπη του για την πόλη αυτή.
Ο κ. Παυλόπουλος μας μοιράστηκε τους προβληματισμούς του, αλλά παράλληλα και την αγανάκτησή του για το τεράστιο αρχειακό υλικό που έχει χαθεί, ενώ ο ίδιος δηλώνει παρών και έτοιμος να μοιραστεί με τον κόσμο της πόλης το τεράστιο αρχείο του υπό τις κατάλληλες βέβαια συνθήκες.
ΕΡ: Είστε ένας από τους λίγους συλλέκτες που κρατάνε αρχειακό της πόλης της Ελευσίνας. Ας πάρουμε ωστόσο τα πράγματα από την αρχή. Πώς ξεκίνησε το πάθος με την ιστορία της πόλης και το να θέλετε να κρατήσετε αρχειακό υλικό για την Ελευσίνα;
ΑΠ: Από μικρός έχοντας πάθος με τον Πανελευσινιακό, δεν είχαμε και τίποτα άλλο τότε. Ποδήλατο όλη την ημέρα και ποδόσφαιρο. Έκοβα αποκόμματα, ή φωτογραφίες, ό,τι έβρισκα για τον Πανελευσινιακό. Λίγο μετά, στα μέσα της δεκαετίας του 60’ που ήταν αρκετά πολιτικοποιημένα τα πράγματα, άρχισα να μαζεύω υλικό, αποκόμματα από τις τοπικές εκλογές, ό,τι υπήρχε.
Σιγά, σιγά άρχισα να μαζεύω και φοιτητής λοιπόν στη Θεσσαλονίκη, κάποια στιγμή, ο μετέπειτα κουμπάρος μου και φίλος ο Δημήτρης ο Σταμίδης στα γενέθλια μου έκανε δώρο μία γκραβούρα της Ελευσίνας. Μου άρεσε και έτσι με την πρώτη ευκαιρία όταν κατέβηκα Μοναστηράκι αγόρασα ό,τι άλλο Ελευσινιακό υπήρχε, όχι πολλά.
Άρχισα να ανοίγομαι σε οίκους δημοπρασιών σε Ελλάδα και εξωτερικό και έτσι κάποια στιγμή απέκτησα πάνω από 150 πρωτότυπες γκραβούρες.
ΕΡ: Με την παλαιότερη να είναι;
ΑΠ: Η παλαιότερη είναι γύρω στο 1700 τόσο, από βιβλίο. Οι γκραβούρες προερχόντουσαν από βιβλία και έτσι άρχισα να ανατρέχω στα σχετικά βιβλία και άρχισα να αγοράζω και τα βιβλία. Ανοίχτηκα λοιπόν στα βιβλία. Σήμερα εδώ υπάρχουν περίπου χίλια βιβλία που αφορούν Ελευσίνα, Ελευσίνια Μυστήρια, βιβλία Ελευσίνιων. Ό,τι έχει σχέση από ένα άρθρο έως ολόκληρο βιβλίο.
Τα βιβλία έως το 1910 με 1920 δεν είχαν τον τρόπο να τυπώνουν φωτογραφίες. Έπαιρναν λοιπόν μία φωτογραφία, την έκαναν γκραβούρα και την έβαζαν στον βιβλίο. Άρα λέω εδώ έχουμε και φωτογραφίες και άρχισα να ψάχνω για φωτογραφίες. Και έτσι ξεκίνησα να μαζεύω και φωτογραφίες που η παλαιότερη αν θυμάμαι καλά είναι του 1865. Ο Λενορμάν κάνει ανασκαφές στην Ελευσίνα. Ακολούθησαν του Αθανασίου, αδελφοί Ρωμαϊδη 1900 και ούτω καθεξής. Δεν ξέρω πόσες φωτογραφίες έχω.
ΕΡ: Που σημαίνει ότι ακόμα και τώρα ψάχνετε;
ΑΠ: Ό,τι με ενδιαφέρει το κρατώ. Ας πούμε χθες το βράδυ στο Ίρις (η συνέντευξη πάρθηκε 22 Σεπτεμβρίου) ήταν η συναυλία της Φαραντούρη. Κράτησα κάποιες φωτογραφίες σε συνδυασμό με το 1964, όπου ο μορφωτικός σύλλογος στον «Ορφέα» τον κινηματογράφο, εκεί που σήμερα είναι η Εθνική Τράπεζα, παρουσίασε το βιβλίο Μαουτχάουζεν του Καμπανέλλη και τραγουδούσε ένα μικρό, καινούργιο κοριτσάκι, μία καινούργια τραγουδίστρια ονόματι Μαρία Φαραντούρη.
61 χρόνια πριν είμαστε εκεί και μάλιστα με το Γιάννη τον Μελετίου και τον Ντίνο τον Γκρινιάρη μαθητές γυμνασίου, μπήκαμε και υπήρχε παράταξη από ασφαλίτες απέξω και μας έκαναν bullying. Μάλιστα ρώτησαν το Γιάννη: Το ξέρει ο πατέρας σου; Λέει: Το ξέρει. Ρώτησαν εμένα: Εσύ που πάς; Λέω: Όπου πάνε και τα παιδιά. Έτσι για την ιστορία (γέλια).
Έτσι λοιπόν άρχισα να μαζεύω, άρχισα μετά να μελετώ, είτε από τα βιβλία, είτε από τα αποκόμματα και λοιπά. Είναι η κύρια μου ασχολία πλέον και επειδή ρωτήσατε, θεωρώ ότι με τον Κώστα το Λυκίδη που είμαστε δίδυμο, μας λένε και συνέταιρους έτσι (γέλια), έχουμε τη μεγαλύτερη συλλογή με ό,τι έχει να κάνει σχέση με Ελευσίνα. Και άλλοι έχουν, αλλά όχι τόσα όσα έχουμε εμείς.
ΕΡ: Η δική σας συλλογή εκτός από βιβλία, γκραβούρες και φωτογραφίες τι άλλο εμπεριέχει;
ΑΠ: Υπάρχουν επίσης πολλά αποκόμματα, τιμολόγια για παράδειγμα από βιομηχανίες, οτιδήποτε.
ΕΡ: Από καθαρά λοιπόν τεχνικής άποψης μπορούμε να σας βρούμε στο παζάρι στον Ελαιώνα να ψάχνετε;
ΑΠ: Το κάνουμε τακτικά. Να σας πω ότι το 2016 που έγινε η έκθεση «Ελευσίνα, άνθρωποι και εργοστάσια» στο Ελαιουργείο σχεδόν όλο το υλικό ήταν δικό μου και του Κώστα του Λυκίδη. Στο δε Μπενάκη που έγινε το «Ωμό μουσείο» και εκεί είχαμε το μεγαλύτερο ποσοστό, ήταν δικό μας.
ΕΡ: Εκτός από τις δικές σας συλλογές υπάρχει γενικά αρχειακό υλικό για την Ελευσίνα, το οποίο να είναι χαμένο και να πρέπει να το βρείτε;
ΑΠ: Ό,τι υπάρχει σε κάποια σπίτια κρυμμένα, που πολλές φορές τα πετάνε και κοιτάζουμε να προφτάσουμε να τα μαζέψουμε. Κάποιοι σύλλογοι ό,τι έχουν και εν πάση περιπτώσει, όπου μαθαίνουμε ότι υπάρχει κάτι παρακαλούμε και τα μαζεύουμε και έτσι τα σώζουμε.
ΕΡ: Ακούγοντας για το «Ωμό μουσείο» το οποίο είχε τεράστια επιτυχία και η προσέλευση του κόσμου ήταν πραγματικά μεγάλη γιατί δεν έχει υπάρξει ένα μουσείο στην πόλη της Ελευσίνας, το οποίο να έχει όλη, δεν θα πω αρχαία μιας και υπάρχει ήδη το αρχαιολογικό μουσείο, να διαθέτει τη νεότερη ιστορία ουσιαστικά της πόλης από το 1700, μιας και μου είπατε τη χρονολογία της γκραβούρας που έχετε, μέχρι τώρα;
ΑΠ: Αυτή είναι μια δύσκολη ερώτηση. Θα αρχίσω με παράδειγμα. Κάποια στιγμή ένας φωτισμένος ερασιτέχνης φωτογράφος ο Βαγγέλης ο Τσάκος, ο οποίος είχε βραβευθεί τη δεκαετία του 60 και του 70 σε διεθνείς διαγωνισμούς φωτογραφίας και στη Θεσσαλονίκη, αλλά κυρίως στο εξωτερικό κατέλιπε τη συλλογή του στο Δήμο Ελευσίνας.
Δεν θέλω να πω πότε και πώς, αλλά κάποια στιγμή που είχα πρόσβαση, έκλαψα με αυτά που είδα. Πεταμένα, για να μη σας πω ότι κάποτε στα Αισχύλεια κάνουν έκθεση Τσάκου και έβαλαν τις φωτογραφίες με πινέζες. Ναι! Τις έχω σε φωτογραφία. Τέτοια καταστροφή!
Ασχολήθηκα, έχω πολλά περιοδικά και αποκόμματα που λένε ποια φωτογραφία βραβεύτηκε και πού. Γιουγκοσλαβία, Ιαπωνία, Γερμανία, έχουμε πολλά. Έχω δουλέψει δηλαδή πολύ πάνω σε αυτό. Είναι μέσα στις έρευνες που κάνω. Και κάνουνε κάποια στιγμή ψηφιοποίηση στις φωτογραφίες του Τσάκου και είναι να γελάς.
Γιατί ο Τσάκος όπως και εγώ, βρίσκω κάποιες φωτογραφίες και τις βάζω στο αρχείο μου. Ο Τσάκος, ο άνθρωπος είχε βρει κάποιες φωτογραφίες, τις αντέγραψε και τις είχε εκεί. Και λένε Τσάκος. Όχι λάθος παιδιά. Είναι του Πουλίδη, γιατί οι φωτογραφίες είναι αρχές του 20 που ο Τσάκος ήταν μικρό παιδί. Δεν μπορούσε ο άνθρωπος, αλλά όταν υπάρχουν άνθρωποι που δεν ξέρουν, ασχολούνται με τέτοια πράγματα.
Και δυστυχώς είναι ένα εγκαταλελειμμένο αρχείο. Άρα λοιπόν γιατί κάποιος να δώσει στο Δήμο οτιδήποτε; Γιατί να γίνει; Ποιό μουσείο; Ποιό ενδιαφέρεται; Πείτε μου κάτι, αγόρασαν τα κτίρια επί Πολιτιστικής, επί Οικονόμου. Μπορείτε να μου πείτε ένα που να έχει χρησιμοποιηθεί μέχρι σήμερα;
Σε αυτό το σημείο απαντήσαμε πως το Ίρις με τον κ. Παυλόπουλο να συνεχίζει:
Δουλειά του Οικονόμου. Το βρήκαν έτοιμο. Δεν ασχολήθηκαν με το Ίρις, το βρήκαν έτοιμο και τους έσωσε στα Αισχύλεια. Λοιπόν; Για ποιους;
Να σας πω κάτι άλλο; Επειδή το πάμε εκεί. Σαν ΑΜΚΕ που έγινε πρόσφατα Ελευσίνα, Τέχνες και Πολιτισμός είχαμε κάνει προτάσεις στο Δήμο. Την πρώτη που θυμάμαι είναι τέλος του χρόνου πέρυσι τα Χριστούγεννα να γινόταν μία έκθεση με παιδικό παιχνίδι. Τι το ωραιότερο να πάνε τα παιδιά να δουν τα παιχνίδια που είχαμε εμείς οι μπαμπάδες τους, οι παππούδες τους.
Κυρίως υλικό του Κώστα του Λυκίδη. Μας πήγαιναν μεταξύ Πολιτιστικής και Δήμου, δεν έγινε. Τώρα πρόταση να γίνει βελτιωμένη έκθεση που κάναμε πέρσι για την 28η Οκτωβρίου. Επίσημα ακόμα δεν έχουμε πάρει απάντηση.
«Λάσκεια» προ έξι μηνών. Είχαμε κάνει πρόταση να γίνει μία έκθεση με υλικό που δεν έχει ξαναεμφανιστεί. Με βιβλία του Λάσκου που δεν τα έχει δει κανένας. Με υλικό από τον «Κατσώνη». Με θυρεούς του «Κατσώνη» και διάφορα τέτοια.
ΕΡ: Υπάρχουν τέτοια πράγματα τα οποία είναι σε ιδιωτική συλλογή;
ΑΠ: Εγώ και ο Κώστας τα έχουμε όλα αυτά. Και μία πρωτότυπη ομιλία την οποία την κρατάμε. Δεν λέμε τι θα κάνουμε. Η απάντηση ήταν, σας δίνουμε το χώρο στις 12 και 13 του μηνός και στις 14 του μηνός να έχετε φύγει. Ρε παιδιά για τις 14 είναι η εκδήλωση δεν είναι για τις 12 και τις 13. Είπαμε ευχαριστούμε πολύ, άντε γεια σας.
ΕΡ: Άρα δεν είχατε βοήθεια από το Δήμο; Όσον αφορά την ιδιωτική πρωτοβουλία, δηλαδή μεγάλες επιχειρήσεις που θα ήθελαν να κάνουν κάτι στο πλαίσιο της εταιρικής ευθύνης;
ΑΠ: Κοιτάξτε πολλά άτομα έχουμε προσπαθήσει να κάνουμε κάποιον φορέα που να μην ανήκει στον οποιοδήποτε Δήμο. Να είναι ναι μεν με την εποπτεία του Δήμου, αλλά μην έρχεται ο οποιοσδήποτε Δήμαρχος και να επεμβαίνει, ή να αλλάζει τους ανθρώπους που ασχολούνται.
Εμάς δηλαδή που στο κάτω-κάτω δικό μας είναι το υλικό. Γιατί; Το έχουμε δηλώσει και εγώ και ο Λυκίδης ότι αν αύριο πούν κάνουμε το βιομηχανικό μουσείο, εκεί με τις προϋποθέσεις τις σωστές, το δίνουμε το υλικό αύριο το πρωί. Εδώ είναι όλα έτοιμα.
Ό,τι υπήρχε στο «Ελευσίνα Άνθρωποι και εργοστάσια», ό,τι υπήρχε στο «Ωμό Μουσείο» και πολλά άλλα είναι εδώ. Είναι έτοιμα, αλλά μας ενδιαφέρει ο Καζαντζίδης. Αυτό θα το γράψεις. Γράψτο όπως το λέω που το έλεγε κάποιος…
…Έχω όλους τους δίσκους του Καζαντζίδη σαν άτομο, αλλά όχι σαν δημόσιο πρόσωπο Ελευσίνιο.
Μεταξύ άλλων συλλέγω την ιστορία όλων των οικογενειών της Ελευσίνας που ήταν πριν από το 1900 εδώ. Όλα τα γεωλογικά δένδρα των οικογενειών που ήταν πριν από 1900 γιατί μετά το 1900 έχουμε την εσωτερική μετανάστευση και έχει αλλάξει. Για τους γηγενείς Ελευσίνιους έχω όλα τα γεγονότα.
ΕΡ: Πώς και δεν έχετε ετοιμάσει κάποιο βιβλίο το οποίο να μιλάει για τις οικογένειες ουσιαστικά της Ελευσίνας;
ΑΠ: Αν είχα το χρόνο θα το έκανα, δηλαδή αυτό πολλοί μου το λένε, αλλά επειδή είμαι πολυπράγμων. Δηλαδή, το ψάξιμο παίρνει αρκετές ώρες υπάρχει και μία άλλη ιδιότητα που παίρνει πάρα πολλές ώρες και λέγεται αγώνες αυτοκινήτων. Τη δεκαετία του 70 έτρεχα σε αγώνες αυτοκινήτων και μετά οργανωτής.
Έχω τρέξει με πολλά σαν συνοδηγός. Με το Autobianchi που είναι εδώ κάτω από το σπίτι που το κάνω restoration έχω τρέξει το 78. Ήμουνα σαν συνοδηγός στην ομάδα της Subaru πάλι δεκαετία του 70 και πολλά ακόμα. Με τον συγχωρεμένο τον Στέλιο τον Αράπη εδώ στην Ελευσίνα με Opel είχαμε κάνει πολλούς αγώνες.
ΕΡ: Μιλάμε και για Ράλλυ Ακρόπολις;
ΑΠ: Όχι Ακρόπολης, οτιδήποτε άλλο. Το Ακρόπολις ήταν πολύ δύσκολο και πολύ ακριβό για να το αντέξουμε τότε. Βέβαια οι αγώνες που κάναμε τότε είναι ίδιοι με το Ακρόπολις το τωρινό. Είναι Ράλλυ sprint δεν είναι τα Ράλλυ αυτά που κάναμε εμείς. Τότε ήταν αγώνας επιβίωσης.
Μετά εγώ ασχολήθηκα οργανωτικά. Αντιπρόεδρος στην Α.Λ.Α (Αγωνιστική Λέσχη Αυτοκινήτου). Πρόεδρος ένα διάστημα στο αγωνιστικό της ΕΛΠΑ. Πρόεδρος όταν ξεκίνησε το ΑΣΜΑ (Αγωνιστικό Σωματείο Μηχανοκίνητου Αθλητισμού) εδώ στην Αθήνα και εκπρόσωπος της Ελλάδος από το 2008 μέχρι πέρυσι πού λόγω ηλικίας μας είπαν «γεια σας», της Ελλάδας για ιστορικά αυτοκίνητα στην FIA, στη Διεθνή Ομοσπονδία Αυτοκινήτου.
ΕΡ: Δεν θέλω να φανώ απαισιόδοξος να το χαρακτηρίσω έτσι. Κάποια στιγμή η ζωή φτάνει στο τέλος της. Τι γίνεται με τη συλλογή σας; Δηλαδή αυτή η συλλογή δεν είναι κρίμα να χαθεί; Αναγνωρίζω ότι μπορεί να ακούγεται πολύ βαρύ αυτό όπως σας ανέφερα.
ΑΠ: Είναι κάτι που με προβληματίζει πάρα πολύ. Είναι δεδομένο και το έχω πει και δημόσια. Η κόρη μου, η οποία ζει στην Αγγλία βέβαια θέλει όλες τις γκραβούρες. Μένουν όμως όλα τα βιβλία και όλο το άλλο υλικό, το οποίο δεν ξέρω τι θα γίνει. Δηλαδή όταν θα με πάνε τέσσερις, κάποιοι φίλοι που θα μείνουν πίσω θα εντέλλονται να βρουν τη λύση, η οποία λύση θα έχει τις προϋποθέσεις του να μην πεταχτούν.
Ξέρετε ότι ένα μεγάλο αρχείο του Δήμου πολύ παλιά, βράχηκε λέει και το πετάξαμε. Ήταν εκεί που είναι σήμερα, στην κλινική Παπαδημητρίου, στην πλατεία στη Νικολαϊδου. Εκεί που είναι το παλιό κτίριο της αρχαιολογίας. Βράχηκαν λέει και τα πέταξαν, μεγάλο αρχείο. Θα σας πω μόνο ότι το αντίστοιχο αρχείο από κάποιο κόμμα, το ΚΚΕ, όταν είχε βραχεί το συντήρησαν. Όλα συντηρούνται και τα σώσανε. Εμείς τα πετάξαμε.
Να πάμε στο σήμερα; Τελείωσε η Πολιτιστική. Κάποιοι από το Δήμο τους είπαν και πήγανε και πετάξανε ότι υλικό υπήρχε από το παλιό σταθμό στα σκουπίδια. Και υπήρχε όλο το υλικό ότι δεν έχουμε εμείς, της αρχής της Πολιτιστικής όταν ξεκίνησε. Το πέταξαν.
ΕΡ: Όσον αφορά την ιστορία τους και τον πολιτισμό τους οι Ελευσίνιοι , τι κάνουν; Υπάρχει κάποιος τρόπος αυτή η νοοτροπία να αλλάξει; Μπορεί ο λαός της Ελευσίνας να κάνει μια στροφή όχι προς τα πίσω, αλλά μία αλλαγή στο να βρει τις ρίζες του;
ΑΠ: Τα πάντα μπορούν να γίνουν αν ξεκινήσουμε σωστά μία ομάδα, ή αν ξεκινήσουν, δεν με ενδιαφέρει να είμαι και εγώ μέσα λόγω ηλικίας και να ενεργοποιήσουν τον κόσμο. Το πρώτο που θα έκανα είναι: Θα πήγαινα στα σχολεία, στα δημοτικά και στα γυμνάσια και θα τους μάθαινα την ιστορία της Ελευσίνας.
Όχι μάθημα, θα συνδιαλεγόμαστε. Θα τους έβαζα να παίξουν, μετά θα τους έλεγα φέρτε μου την ιστορία σας, του παππού σας, της γιαγιάς σας, φωτογραφίες και λοιπά για να αρχίσουν να ψάχνουν.
Υπάρχουν επιστημονικές μέθοδοι για αυτό, είναι και λίγο η δουλειά μου. Πολιτικές και οικονομικές επιστήμες έχω σπουδάσει, για να τους κάνεις να ασχοληθούν με την προοπτική από αυτά τα εκατό παιδιά τα δέκα να ασχοληθούν και να αποκτήσουν την μαγιά για να φτιάξουν το αύριο. Είναι δύσκολο.
ΕΡ: Εσάς τώρα ποιός είναι ο επόμενος στόχος σχετικά με αυτό το αρχειακό υλικό; Είπατε ότι ψάχνεστε συνέχεια, κάνετε τις έρευνές σας, βρίσκετε συνέχεια καινούργια πράγματα.Υπάρχει κάποιος στόχος, κάποιο υλικό ουσιαστικά που θα θέλατε να το αποκτήσετε και το έχετε βάλει ως στόχο;
ΑΠ: Δίνω την είδηση;, σήμερα το πρωί με τον Κώστα τον Λυκίδη πίναμε καφέ ως συνήθως. Ο Κώστας σκέφτεται σοβαρά για ένα πολιτιστικό περιοδικό για την Ελευσίνα, όχι ιστορία, αλλά και ιστορία. Όχι κριτική, αλλά προτάσεις. Θα είναι ένα ξεκίνημα και εκεί βέβαια θα ασχοληθώ.
ΕΡ: Μου αναφέρατε την ΑΜΚΕ Ελευσίνα τέχνες και πολιτισμός, ήσασταν μέλος της. Έχει κατηγορηθεί από την αντιπολίτευση ότι κάνει τη δικιά της πολιτική ουσιαστικά και ότι ήθελε να υποκαταστήσει την Πολιτιστική Πρωτεύουσα, έχετε να πείτε κάτι γι αυτό;
ΑΠ: Ναι, θα ρωτήσω την αντιπολίτευση τι προτάσεις έχει για το αύριο της Πολιτιστικής. Αν έχει προτάσεις και εγώ μαζί τους. Δεν έχω δει όμως προτάσεις, μόνο κριτική.
Συνέντευξη στον Ηλία Ηλιόπουλο
Επιμέλεια κειμένου: Ν. Παπασίδερη
